sanacjafirm.pl

27.10.2015

Uzdrowić sanację firm!

I. Wprowadzenie

Zasadnicza zmiana rozwiązań prawnych dotyczących przedsiębiorców niewypłacalnych i zagrożonych tym stanem skłania do oceny prawie trzynastoletniego funkcjonowania ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Jednocześnie zasadnym jest prowadzenie rozważań o nowych rozwiązaniach, które wprowadzają ustawę Prawo restrukturyzacyjne i Prawo upadłościowe. 1 stycznia 2016 r. zbliża się wielkimi krokami i przyjęte przez ustawodawcę przepisy prawa winny być uświadomione przede wszystkim przedsiębiorcom.

II. Prawo upadłościowe i naprawcze a sanacja przedsiębiorców

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze zawiera dwa rozwiązania umożliwiające przedsiębiorcy uniknięcie upadłości i powrócenie do funkcjonowania na konkurencyjnym rynku. Pierwsze to ogłoszenie upadłości dłużnika z możliwością zawarcia układu, drugie postępowanie naprawcze wobec przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością.

Obie instytucje były nader rzadko wykorzystywane w latach 2003-2015r. W tym okresie do sądów wpłynęło ok. 45.000 wniosków o ogłoszenie upadłości. Z tej liczby wniosków, sądy ogłosiły 7.333 upadłości likwidacyjnych i zaledwie 1.049 upadłości z możliwością zawarcia układu. Zostało otwartych także 58 postępowań naprawczych, liczba oświadczeń o wszczęciu postępowania naprawczego wyniosła 617. Sądy wydawały zakazy wszczęcia postępowania naprawczego ze względu na niewypłacalność przedsiębiorcy lub braki formalne dokumentacji związanej z oświadczeniami.

W celu zbadania tego negatywnego zjawiska przeanalizowano wnioski wpływające do jednego z sądów upadłościowych.

Statystyka przedstawia się następująco:

uzdrowić sanację_tab 1

Pierwszy wniosek dotyczy liczby wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Po zmianie przepisów z dniem 1 stycznia 2015 r., liczba wniosków w I półroczu 2015 r. była większa niż w okresie poprzednich pięciu lat.

Druga relacja dotyczy porównania liczby wniosków o upadłość likwidacyjną i układową. Zaledwie 35 przedsiębiorców zamierzało zawrzeć układ z wierzycielami, 426 pogodziło się z faktem, że jedyną formą zakończenia ich działalności będzie likwidacja majątku i z tych przychodów częściowe zaspokojenie wierzycieli. Oznacza to, że przedsiębiorcy składający wnioski o upadłość likwidacyjną byli świadomi, że nie są zdolni odbudować swojej działalności, gdyż zadłużenie jest zbyt duże w porównaniu z aktywami, a firma nie posiada zasobów, które byłyby zdolne generować dodatkowe przypływy finansowe.

Szczegółowej analizie poddano wnioski o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Przeanalizowano 35 wniosków. Statystyka przedstawia się następująco:

uzdrowić sanację_tab 2

Z zestawienia wynika, że aż w 10 przypadkach Sąd postanowił ogłosić upadłość likwidacyjną. Podstawą do takiej decyzji była dokumentacja dołączona do wniosku oraz sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego.
Z ogłoszonych 11 upadłości z możliwością zawarcia układu wyniki postępowania są następujące:

  • 0 przedsiębiorców pomyślnie zakończyło postępowanie i spłaciło wierzycieli
  • 2 postępowania umorzono
  • 7 razy została zmieniona opcja na upadłość likwidacyjną
  • 2 postępowania są toku

Przytoczone wielkości wskazują, że upadłość układowa nie była skuteczna.
Należy dodać, że w analizowany okresie (2010- I p. 2015r.) do Sądu wpłynęło 5 oświadczeń o wszczęciu postępowania naprawczego. W czterech przypadkach Sąd zakazał wszczęcia postępowania. Jedyne wszczęte postępowanie naprawcze zakończyło się spłatą wierzycieli.

Z przedstawionych danych można wnioskować, że składane wnioski są:

  • niekompletne, o czym świadczy bardzo duża liczba ich zwrotów,
  • składane, gdy przedsiębiorstwo nie ma szans przywrócić działalności, która zapewni bieżące pokrywanie jej kosztów, potwierdza to liczba decyzji sądu o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej,
  • ukierunkowane wyłącznie na redukcję i/lub rozłożone w czasie zobowiązań.

To ostatnie, b. istotne stwierdzenie jest wynikiem szczegółowej analizy planów naprawczych. Praktycznie we wszystkich przypadkach przedsiębiorcy zakładali, że sytuacja będzie sanowana dzięki restrukturyzacji zadłużenia, a wierzyciele zostaną spłaceni z przyszłych zysków, a w ok. 20% dodatkowo ze sprzedaży aktywów. Żaden z przedsiębiorców nie zakładał pozyskania inwestora, partnera biznesowego, menedżera lub doradcy, który wprowadzi nową jakość, wartości lub zasoby.

III. Szczegółowa analiza sytuacji dłużników

Wnioski przedstawione w podsumowaniu poprzedniego rozdziału są wynikiem pogłębionej analizy sprawozdań finansowych dwudziestu przedsiębiorców wnioskujących o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, którzy przedstawili w Sądzie kompletną dokumentację.

Ich status był następujący:

uzdrowić sanację_tab 3

Do analizy sytuacji przedsiębiorców wykorzystano 6 wskaźników:

uzdrowić sanację_tab 4

Wyliczeń dokonano w oparciu o bilanse i rachunki zysków i strat dostarczone przez wnioskodawców. Należy podkreślić, że sprawozdania tymczasowych nadzorców sądowych korygowały w istotny sposób wycenę aktywów u wielu przedsiębiorców. Analizując poniżej przedstawione wielkości, należy mieć na względzie, że w ok. 50% przypadków są zawyżone, w szczególności w szczególności do wyceny majątku trwałego i obrotowego.

Tabelaryczne ujęcie wskaźników przedstawia się następująco:

uzdrowić sanację_tab 5

W oparciu o dane tabelaryczne sytuacji finansowej analizowanych przedsiębiorstw można wyciągnąć następujące wnioski:

  1. 15 z 20 przedsiębiorców wygenerowało stratę za ostatni pełny rok przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu.
  2. 8 z badanych firm charakteryzowały ujemne kapitały własne, a u 16 z nich kapitały własne na koniec roku były niższe niż kapitały początkowe/ zakładowe.
  3. Tylko w przypadku jednej firmy (A1) była zachowana „ złota reguła bilansowa:, co oznacza, że kapitały własne finansowały aktywa trwałe.
  4. W każdym przedsiębiorstwie wskaźnik płynności bieżącej był niższy od 2,0 najwyższy wynosił 1,56.
  5. Zdolność do generowania przychodów w oparciu o posiadane aktywa była także niska i nie przekraczała wskaźnika 2,21, a w większości przypadków była niższa od 1.
  6. Jedynie 6 analizowanych przedsiębiorstw było w stanie wypracować przychód wystarczający na pokrycie kosztów działalności operacyjnej.

Wskaźniki ujęte w tabelach przedstawiono poniżej w postaci radaru sytuacji finansowej przedsiębiorców.

uzdrowić sanację_tab 6

Do każdego z ramion wykresu radarowego przypisany jest wskaźnik informujący o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Im dany wskaźnik znajduje się bliżej krawędzi radaru i im większe jest pole zaznaczone przez wszystkie wskaźniki tym sytuacja finansowa analizowanego przedsiębiorstwa jest lepsza. Jako strefę wskazującą na bardzo złą kondycję finansową przyjęto wartości mniejsze od 1. Strefa ta jest zaznaczona kolorem czerwonym i można łatwo zauważyć, że wszystkie analizowane przedsiębiorstwa mają co najmniej trzy wskaźniki znajdujące się w jej obrębie.

Wskaźnikiem który najczęściej znajdował się po za strefą zagrożenia jest wskaźnik obrotowości aktywów ogółem, który informuje ile złotych przychodu ze sprzedaży przypada na 1 złotówkę zaangażowaną w majątku firmy. Oznacza to, że 7 analizowanych przedsiębiorstw było w stanie wypracować zysk. Średnia wartość tego w wskaźnika w Polsce wynosi ok. 1,5.

Wyniki zobrazowane na radarze potwierdzają złą kondycję przedsiębiorstw, które są przedmiotem tej analizy.

Sytuacja finansowa firm była generalnie bardzo niekorzystna. Zderzenie tak negatywnej sytuacji ekonomicznej, w tym finansowej z proponowaną formułą restrukturyzacji ograniczonej wyłącznie do redukcji części zadłużenia z góry skazywało postępowania na porażki. Przedstawione uprzednio dane w pełni potwierdzają tezę, że przy złej sytuacji finansowej ograniczenie działań wyłącznie do sfery zobowiązań nie przyniesie sukcesu, wręcz odwrotnie – traci się czas na postępowanie sądowe, zwiększa się kwota zadłużenia i wizja wdrożenia „drugiej szansy” staje się nierealna.
Analiza sprawozdań finansowych pozwala postawić tezę, że w zdecydowanej większości wnioski o ogłoszenie upadłości układowej były składane zbyt późno. Przedsiębiorcy zbyt długo oczekiwali na zdarzenia, które zmienią ich sytuację. Nadto, jak wskazano uprzednio, plan naprawczy był najczęściej ograniczany do redukcji niektórych pozycji kosztowych, niekiedy zatrudnienia, i przede wszystkim redukcji zobowiązań. Nie wskazywano na nowe zasoby i jakości, które mogłyby skutecznie zmienić negatywną sytuację.

IV. Wnioski z analizy dokumentacji postępowań upadłościowych

Szczegółowe zapoznanie z kompletną dokumentacją wniosków o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu pozwala rekomendować wprowadzenie następujących modyfikacji:

1. Metryka przedsiębiorstwa.

Z lektury wniosków bardzo często trudno było się zorientować, czy przedsiębiorstwo w momencie składania wniosku prowadziło działalność gospodarczą, w jakim zakresie, ile zatrudniało osób, kto był kluczowym klientem, itd. Brak takich danych wiąże się z dodatkowym nakładem pracy ze strony Sądu, koniecznością łączenia informacji z różnych dokumentów, w efekcie trudno zobrazować stan firmy od którego ma rozpocząć się proces sanacji.

Pożądane jest, aby składane wnioski, zarówno w obecnym jak i przyszłym stanie prawnym zawierały zestaw podstawowych informacji, które nazywam „Metryką przedsiębiorstwa:, która powinna zawierać:

  • nazwa, status prawny, główni właściciele, krótka historia
  • zakres działalności, produkt/usługa, kluczowi klienci
  • liczba zatrudnionych, struktura organizacji
  • przychody i wyniki za ostanie trzy lata
  • uproszony bilans na dzień składania wniosku
  • w jakim zakresie przedsiębiorstwo aktualnie funkcjonuje
  • przedsiębiorstwo na tle branży – jakość, produkt, koszty w tym wynagrodzenia
  • trwałość przyczyn i podjęte samodzielnie działania sanacji sytuacji.

Ten zestaw informacji zebrany na 3-4 stronach A4 ułatwi analizę sprawozdań finansowych, planu naprawczego i sporządzenie sprawozdania tymczasowego nadzorcy sądowego.

2. Sprawozdanie finansowe w wycenie rynkowej.

Porównanie dwudziestu sprawozdań finansowych przedsiębiorców ze sprawozdaniami tymczasowych nadzorców sądowych wskazuje, że w większości przypadków wycena aktywów była zawyżona. Dotyczy to zarówno wyceny środków trwałych jak i aktywów obrotowych, w szczególności zapasów i należności. W żadnym z przedsiębiorstw nie tworzono rezerw na nieściągalne należności lub utratę wartości pozostałych aktywów.

Należy wnioskować, aby sprawozdania finansowe w przyszłości odzwierciedlały możliwe do uzyskania środki pieniężne ze sprzedaży posiadanych aktywów. Wycena godziwa winna dotyczyć wszystkich aktywów wnioskującego o ogłoszenie upadłości, a wkrótce o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.

3. Sytuacja przedsiębiorstwa składającego wniosek.

Sytuacja finansowa przedsiębiorców składających wnioski o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu była bardzo zła. Nie dziwi postawa Sądu, który decydował w połowie przypadków o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej. Przyczyną takiego stanu rzeczy wydaje się być niska świadomość przedsiębiorców i brak wiedzy o możliwości skorzystania z przepisów prawa w celu sanowania sytuacji. Trwanie w kryzysie było zbyt długie, a podejmowane we własnym zakresie nie mają znamion profesjonalnego podejścia w sytuacjach kryzysowych.

Postulatem jest szeroka akcja informacyjna ukierunkowana na przekazanie przedsiębiorcom wiedzy o stanie zagrożenia niewypłacalnością i narzędziach prawnych umożliwiających sanację sytuacji.

4. Brak wiedzy o zakresie działań restrukturyzacyjnych.

Dane statystyczne przytoczone na wstępie artykułu oraz szczegółowa analiza wniosków upadłościowych i planów naprawczych potwierdzają tezę, że przedsiębiorcy przepisy ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze identyfikowali wyłącznie z redukcją i/lub rozłożeniem w czasie zobowiązań. „Standardowe” plany naprawcze wskazywały na redukcję zobowiązań, niektórych kosztów i ewentualnie sprzedaż zbędnych aktywów. W żadnym z analizowanych przypadków nie było mowy o restrukturyzacji pasywów, zmianie modelu zarządzania, pozyskaniu inwestora, czy wdrożeniu nowych rozwiązań produktowych, czy usługowych. Nacisk był położony na oddłużenie przedsiębiorstwa i wyłącznie w tym dostrzegano szansę na odwrócenie negatywnych zjawisk – a to niestety jest niewystarczające.

V. Rekomendacje dla ustawy Prawo restrukturyzacyjne

Ustawa Prawo restrukturyzacyjne zakłada sprawne prowadzenie postępowań co wiąże się z krótkimi terminami rozpatrywania przez Sądy wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. W przypadku przyspieszonego postępowania układowego jest to jeden tydzień. W przypadku pozostałych postępowań – 2 tygodnie, chyba, że istnieje konieczność wyznaczenia rozprawy, wówczas wniosek jest rozpatrywany w terminie sześciu tygodni.

Art. 227 ustawy Prawo restrukturyzacyjne enumeratywnie wymienia informacje, dokumenty, które winny być zawarte we wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego.

Lista zawiera między innymi:

  • dane wnioskodawcy
  • propozycje układowe wraz ze wstępnym planem restrukturyzacyjnym
  • wskazania miejsc, gdzie znajduje się przedsiębiorstwo lub inny majątek dłużnika
  • wykaz majątku
  • bilans sporządzony przez dłużnika dla celów postępowania
  • wykaz wierzycieli.

Art. 9 ustawy wskazuje, że wstępny plan restrukturyzacyjny powinien zawierać co najmniej:

  • analizę przyczyn trudnej sytuacji ekonomicznej dłużnika
  • wstępny opis i przegląd planowanych środków restrukturyzacyjnych i związanych z nimi kosztów
  • wstępny harmonogram wdrożenia środków restrukturyzacyjnych.

Należy spodziewać się, że wstępne plany restrukturyzacyjne będą spisane na dwóch jak i na czterdziestu stronach. Zależeć to będzie zapewne od wielkości firmy jak i ewentualnego powierzenia sporządzenia dokumentu podmiotowi, który ma kompetencje w procesach sanacji firm. Do sądu będzie zatem trafiała dokumentacja i informacje o różnym stopniu istotności dla podjęcia decyzji o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Potwierdzają to analizy przedstawione w części IV artykułu. Biorąc pod uwagę duże znaczenie otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego nie tylko dla dłużnika lecz przed wszystkim dla jego wierzycieli należy spowodować, aby prezentowane informacje obrazowały w sposób rzetelny i profesjonalny sytuację wnioskodawcy. Jednym z rozwiązań jest „Metryka przedsiębiorstwa” omówiona w rozdziale IV. Wydaje się, że winna być wprowadzona instrukcją Ministra Sprawiedliwości, tak aby możliwa była łatwa interpretacja i ocena sytuacji przedsiębiorcy.

Podobne znaczenie ma czytelne wskazanie przedsiębiorcy składającemu wniosek jak winien być sporządzony bilans dla celów postępowania. Można co prawda odesłać wnioskodawcę do zapisów ustawy o rachunkowości, lecz bardziej uzasadnionym wydaje się opublikowanie instrukcji, która będzie zrozumiała da biur lub osoby odpowiedzialnej za sporządzanie sprawozdania finansowego.

Dobrym wzorem są formularze aktualnie funkcjonujące na portalu Ministerstwa Sprawiedliwości (www.ms.gov.pl) dotyczące np. wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.

Drugim zagadnieniem, które wymaga omówienia to jakość wniosków o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego a przede wszystkim ich zawartość w odniesieniu do rozwiązań, które mogą wpłynąć na skuteczną sanację firmy. Z analizy przedstawionej w poprzednich częściach artykułu wynika, że fiasko postępowań układowych było związane z bardzo ograniczonym zestawem działań restrukturyzacyjnych, ukierunkowanym na redukcję i/lub rozłożenie w czasie zobowiązań. Takie podejście w 90 procentach kończy fiaskiem proces sanacji, co naraża sąd na bardzo wiele zbędnych czynności, wierzyciele kontynuujący współpracę bardzo często ponownie (po ogłoszeniu upadłości układowej) narażeni są na straty.

Ustawa Prawo restrukturyzacyjne winno zapewnić nową jakość postępowań sanacyjnych, bazujących na profesjonalnej diagnozie Spółki, wieloaspektowym programie działań restrukturyzacyjnych oraz zapewnieniu wnioskującej firmie nowych zasobów, jakości w sferze zarządzania, modelu biznesowego i relacji z otoczeniem. Kluczowe znaczenie ma przekonanie przedsiębiorcy do kontaktu z doradcą restrukturyzacyjnym na etapie zadyszki a nie … śmierci klinicznej firmy.


IMG_1604Andrzej Głowacki
Przewodniczący Rady Nadzorczej
DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
Prezes Zarządu DGA S.A.
Email: andrzej.glowacki@sanacjafirm.pl

Śpieszymy Tobie z pomocą! DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
ul.Towarowa 37, III piętro,
61-896 Poznań,
woj. wielkopolskie,
Tel. +48 61 643 51 00,
Kom.: +48 601 827 681,
E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl
Oddział DGA Centrum Sanacji Firm S.A. w Warszawie
ul. E. Plater 53 XIV p. budynek WFC,
00-113 Warszawa,
woj. mazowieckie,
Tel. +48 22 528 6656, E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl,
Oddział DGA Centrum Sanacji Firm S.A. w Katowicach
ul. Piotra Ściegiennego 3, Katowice Business Point,
40-114 Katowice,
woj. śląskie,
Tel. +48 61 643 51 00,
Kom.: +48 601 827 681,
E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl