sanacjafirm.pl

31.08.2015

Restrukturyzacja przedsiębiorstwa a pomoc publiczna

Restrukturyzacja przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej obejmuje zazwyczaj zawarcie układu z wierzycielami łagodzącego ciężar spoczywający na przedsiębiorstwie zobowiązań finansowych poprzez ich redukcję i/lub odroczenie terminów płatności. Jeżeli wśród wierzycieli uczestniczących w układzie znajdują się podmioty publiczne, to takie działania mogą powodować dla restrukturyzowanego przedsiębiorcy, że występuje pomoc publiczna.

Warunki uzyskania pomocy

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne kładzie duży nacisk na konieczność ustalenia, czy realizacja procesu restrukturyzacji będzie się wiązała z wystąpieniem pomocy publicznej oraz zapewnienia, że ewentualna pomoc publiczna będzie pomocą dopuszczalną. Zagadnień tych dotyczą przepisy art. 140-149, które nie miały swego odpowiednika w dotychczasowym stanie prawnym, kiedy to działania restrukturyzacyjne były regulowane ustawą z dnia 28 lutego 2003 r. − Prawo upadłościowe i naprawcze (obecnie Prawo upadłościowe). Nie oznacza to jednak, że Prawo restrukturyzacyjne wprowadza jakieś nowe, wcześniej niewystępujące obostrzenia, które ograniczają możliwość objęcia restrukturyzacją należności podmiotów publicznych. Prawo materialne dotyczące występowania i dopuszczalności pomocy publicznej jest w całości prawem wspólnotowym i obowiązuje ono bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich UE. Oznacza to, że ustawa Prawo restrukturyzacyjne nie wprowadza nowych zasad, a w szczególności nowych ograniczeń, dotyczących możliwości udzielania pomocy publicznej w ramach restrukturyzacji przedsiębiorstw. Te zasady i ograniczenia obowiązywały w Polsce już wcześniej i obowiązują nadal, a Prawo restrukturyzacyjne jedynie wyartykułowało tę okoliczność.

Pomoc publiczna to udzielenie przedsiębiorstwu przez Państwo lub w oparciu o zasoby państwowe przysporzenia (korzyści ekonomicznej), jeśli spełnione są łącznie poniższe warunki:

  • przysporzenie ma charakter selektywny (korzyść nie jest udzielana wszystkim przedsiębiorstwom, lecz konkretnemu przedsiębiorstwu lub ich grupie),
  • udzielenie przysporzenia skutkuje lub może skutkować zakłóceniem konkurencji oraz wpływa lub może wpływać na wymianę gospodarczą między krajami członkowskimi,
  • przysporzenie jest udzielane na warunkach korzystniejszych, niż rynkowe.

Redukcja zobowiązań, czy też korzystniejsze ich rozłożenie w czasie niewątpliwie stanowi dla dłużnika korzyść ekonomiczną. Pomocą publiczną może być korzyść ekonomiczna udzielana przez Państwo (przez co należy rozumieć szeroko pojęte organy i instytucje państwowe i samorządowe), ale także ta udzielana przez inne podmioty w oparciu o zasoby państwowe. W odniesieniu do Prawa restrukturyzacyjnego oznacza to, że pomoc publiczna może wystąpić nie tylko wówczas, gdy układem są objęte należności publicznoprawne, ale także wówczas, gdy objęte są nim wierzytelności przedsiębiorstw publicznych (tj. przedsiębiorstw z kapitałem państwowym bądź samorządowym) a w szczególnych przypadkach – nawet wierzytelności podmiotów prywatnych (o ile podmioty te gospodarują zasobami publicznymi).

Test prywatnego inwestora

Redukcja zobowiązań w ramach postępowania restrukturyzacyjnego zawsze dotyczy jednego, konkretnego przedsiębiorstwa, zatem warunek selektywności jest z definicji spełniony. Na temat kolejnego ze wskazanych wyżej warunków występowania pomocy publicznej (zakłócenie konkurencji) można by napisać wielotomowe opracowanie teoretyczne; jednak z praktycznego punktu widzenia można przyjąć, że w przypadku układów zawieranych na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego jest on zawsze spełniony. Ostatecznie zatem kryterium rozstrzygającym o tym, czy zawarcie układu obejmującego szeroko pojęte wierzytelności publiczne będzie stanowiło akt udzielenia pomocy publicznej jest kryterium „rynkowości” korzyści ekonomicznej udzielanej dłużnikowi. Restrukturyzacja wierzytelności publicznych dokonywana na warunkach rynkowych nie stanowi pomocy publicznej, zaś dokonywana na warunkach korzystniejszych dla dłużnika, niż rynkowe, taką pomoc stanowi.

Prawo restrukturyzacyjne nakazuje zatem w art. 140 przeprowadzenie oceny, czy restrukturyzacja wierzytelności publicznych jest dokonywana na warunkach rynkowych. Oceny takiej dokonuje się poprzez tzw. test prywatnego inwestora, którego szczególnym przypadkiem jest tzw. test prywatnego wierzyciela. W podstawowym ujęciu test prywatnego inwestora dotyczy dokonywania ze środków publicznych inwestycji kapitałowych w przedsiębiorstwa i sprowadza się do znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy w podobnych okolicznościach inwestor prywatny, opierając się na przewidywanej możliwości zysku i nie biorąc pod uwagę żadnych względów społecznych, ani związanych z polityką regionalną bądź sektorową objąłby taki udział kapitałowy. Tak rozumiany test prywatnego inwestora znalazłby zastosowanie przy restrukturyzacji przedsiębiorstw wprost, jeśli plan restrukturyzacji przewidywałby konwersję wierzytelności na udziały kapitałowe w przedsiębiorstwie-dłużniku. Jeśli jednak plan restrukturyzacji przewiduje jedynie redukcję i/lub odroczenie spłat zobowiązań, to wówczas stosuje się zazwyczaj terminologię „test prywatnego wierzyciela”. Test ten polega na ustaleniu, czy prywatny wierzyciel, biorący pod uwagę jedynie swój interes gospodarczy i niekierujący się żadnymi względami społecznymi ani politycznymi zaakceptowałby warunki restrukturyzacji zaproponowane w planie restrukturyzacji wierzycielowi publicznemu. Najogólniej rzecz ujmując prywatny wierzyciel uczyniłby tak w sytuacji, kiedy mógłby racjonalnie oczekiwać, że zaakceptowanie propozycji układowych pozwoli mu na odzyskanie większej kwoty należności, niż doprowadzenie do upadłości dłużnika. Oczekiwanie to nie może być czysto intuicyjne, lecz powinno wynikać z rzetelnie przeprowadzonej analizy finansowej.

Koncepcja testu prywatnego inwestora/wierzyciela ma swe źródło w bogatym orzecznictwie Trybunału. Nie istnieje natomiast żaden akt prawa wspólnotowego, ani też żadne wytyczne Komisji Europejskiej, które by określały szczegółowy sposób przeprowadzania takiego testu. Dlatego też test prywatnego inwestora/wierzyciela nie jest przedsięwzięciem rutynowym. Jego właściwe przeprowadzenie wymaga dogłębnego zrozumienia istoty pomocy publicznej, doskonałej orientacji w orzecznictwie wspólnotowym oraz zastosowania właściwego warsztatu analiz ekonomiczno-finansowych. Ryzyko popełnienia błędu jest duże, a konsekwencje tego błędu mogą być bardzo dotkliwe. Wystarczy przywołać głośny przykład portu lotniczego w Gdyni, budowanego przez spółkę komunalną. Miasto Gdynia dysponowało testem prywatnego inwestora wykazującym, że jego inwestycja w objęcie udziałów tej spółki została dokonana na warunkach rynkowych. Komisja Europejska uznała jednak, że test nie był przeprowadzony prawidłowo, sama zaś inwestycja gdyńskiego samorządu w udziały tej spółki nie została dokonana na warunkach rynkowych i stanowi niedopuszczalną pomoc publiczną. W konsekwencji KE nakazała spółce zwrot kwot otrzymanych od Miasta, co skutkowało upadłością spółki i wstrzymaniem całego projektu uruchomienia portu lotniczego.

Pomoc de minimis

Jeżeli test prywatnego inwestora/wierzyciela przeprowadzony w odniesieniu do propozycji przedstawionych w planie restrukturyzacji wykaże występowanie pomocy publicznej, to wówczas pomoc ta będzie mogła zostać udzielona (tzn. będzie pomocą dopuszczalną) dopiero po spełnieniu licznych warunków, dotyczących np. odpowiednio wysokiego udziału środków własnych dłużnika przedsiębiorcy w finansowaniu planu restrukturyzacji czy też „zwolnienia” przez dłużnika części zajmowanego przezeń dotychczas rynku (tzw. środki wyrównawcze). Warunki te zostały określone w art. 141-145 Prawa restrukturyzacyjnego i muszą być uwzględnione w planie restrukturyzacji. Jak wspominano wyżej, kształtowanie norm prawnych z zakresu dopuszczalności pomocy publicznej należy do domeny prawodawcy wspólnotowego, toteż polski ustawodawca nie mógł swobodnie ukształtować tych warunków. W istocie zatem przepisy art. 141-145 Prawa restrukturyzacyjnego stanowią jedynie „streszczenie” odpowiednich norm wspólnotowych, zawartych w Komunikacie Komisji Europejskiej Wytyczne dotyczące pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw niefinansowych znajdujących się w trudnej sytuacji (2014/C 249/01).

Co do zasady, udzielenie pomocy publicznej wymaga uprzedniego powiadomienia Komisji Europejskiej (tzw. notyfikacja pomocy) i uzyskania jej decyzji potwierdzającej dopuszczalność pomocy. Dotyczy to również pomocy publicznej udzielanej w ramach restrukturyzacji prowadzonej na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego. Istnieją jednak pewne wyjątki od tej zasady. Po pierwsze, nie wymaga notyfikacji udzielenie tzw. pomocy de minimis, której dotyczy art. 140 ust. 1 pkt 2 Prawa restrukturyzacyjnego. Notyfikacja pomocy udzielanej danemu przedsiębiorstwu nie jest też wymagana, jeśli państwo członkowskie ustanowi tzw. program pomocowy, a Komisja Europejska wyda decyzję potwierdzającą, że pomoc udzielana na podstawie tego programu jest pomocą dopuszczalną. Prawo restrukturyzacyjne ustanawia taki program pomocowy (art. 148 ust. 1), obejmując nim jedynie małe i średnie przedsiębiorstwa (co było konieczne, jako że postanowienia przywołanego wyżej Komunikatu KE nie dopuszczają ustanawiania programów pomocowych dla przedsiębiorstw dużych). Program ten wejdzie jednak w życie dopiero po uzyskaniu odpowiedniej decyzji Komisji Europejskiej (art. 149 Prawa restrukturyzacyjnego). Do tego czasu wszelka pomoc publiczna związana ze stosowaniem Prawa restrukturyzacyjnego (inna, niż pomoc de minimis) wymaga notyfikacji – nawet jeśli wartość tej pomocy jest niewielka i jest ona udzielana niewielkiemu przedsiębiorcy.


dga_108Mirosław Marek 

Prezes Zarządu 

DGA Optima Sp. z o.o. 

Email: kontakt@sanacjafirm.pl 

Śpieszymy Tobie z pomocą! DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
ul.Towarowa 37, III piętro,
61-896 Poznań,
woj. wielkopolskie,
Tel. +48 61 643 51 00,
Kom.: +48 601 827 681,
E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl
Oddział DGA Centrum Sanacji Firm S.A. w Warszawie
ul. E. Plater 53 XIV p. budynek WFC,
00-113 Warszawa,
woj. mazowieckie,
Tel. +48 22 528 6656, E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl,
Oddział DGA Centrum Sanacji Firm S.A. w Katowicach
ul. Piotra Ściegiennego 3, Katowice Business Point,
40-114 Katowice,
woj. śląskie,
Tel. +48 61 643 51 00,
Kom.: +48 601 827 681,
E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl