sanacjafirm.pl

07.08.2015

Doradca restrukturyzacyjny – przełomowa zmiana

I. Nowe prawo restrukturyzacyjne 2016

W dniu 15 maja 2015 r. Sejm uchwalił długo oczekiwaną przez przedsiębiorców ustawę Prawo restrukturyzacyjne. Ustawa wchodzi w życie 1 stycznia 2016 r. Wprowadza nowe jakości do życia gospodarczego ukierunkowane na wsparcie firm, które są niewypłacalne lub zagrożone niewypłacalnością.

Odstępując od szczegółowej prezentacji poszczególnych rozwiązań ustawy, celem artykułu jest wskazanie roli nowej instytucji – doradcy restrukturyzacyjnego.

Celowym jest podkreślenie, że restrukturyzacja jest działaniem znanym od lat i jest odpowiedzią zarządów, właścicieli firm na zmieniające się otoczenie gospodarcze. Zdecydowana większość procesów zmian w przedsiębiorstwie jest realizowana przez jej menedżerów, niekiedy wspieranych zewnętrznymi doradcami.

Ustawa Prawo restrukturyzacyjne wprowadza mechanizmy reorientacji przedsiębiorstwa przy wsparciu przepisami prawa, które z założenia mają przeciwdziałać upadłości i umożliwić kontynuowanie działalności. Ustawa winna być zastosowana, gdy wewnętrzne zasoby firmy, także intelektualne, są niewystarczające aby przeprowadzić proces zmian.

foto_1

Kluczowym aspektem jest zdolność zarządzających przedsiębiorstwem do uznania, że jego sytuacja w danym momencie zmusza do skorzystania z ustawy – ważnego, aczkolwiek ostatniego z katalogu metod jego uzdrowienia . Oznacza to, że przedsiębiorstwo nie jest zdolne przeprowadzić zmian w oparciu o własny potencjał, instytucji finansowych, zewnętrznych doradców lub pozyskać inwestora, który jest skłonny aktywnie uczestniczyć w restrukturyzacji. Należy podkreślić, że restrukturyzacja firmy może zakończyć się sukcesem jeśli wprowadzone nowe rozwiązania, najczęściej w tej sferze, która jest przyczyną negatywnych wyników. Doświadczenia firm doradczych wskazują, że przedsiębiorstwa po wprowadzeniu jedynie kosmetycznych zmian nie poprawiają radykalnie dotychczasowych tendencji. Restrukturyzacja musi wnosić nowe rozwiązania organizacyjne, produktowe, marketingowe, finansowe, kadrowe – uczynić to może przedsiębiorca wsparty doświadczonym doradcą, pozyskany inwestor lub nowi menedżerowie. To kluczowe czynniki sukcesu restrukturyzacji. Podkreślić warto rolę profesjonalnego, doświadczonego doradcy.

II. Doradca restrukturyzacyjny

Zgodnie z art. 23 nowej ustawy postępowanie restrukturyzacyjne prowadzi się z udziałem nadzorcy, którym jest nadzorca układu albo nadzorca sądowy albo zarządca. Nadzorcą albo zarządcą może być /art. 24 ustawy/:

  1. osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych i licencję doradcy restrukturyzacyjnego wydawaną na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego,
  2. spółka handlowa, której wspólnicy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem albo członkowie zarządu reprezentujący Spółkę posiadają taką licencję. Artykuł 440 ustawy Prawo restrukturyzacyjne zmienia tytuł ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka na „o licencji doradcy restrukturyzacyjnego”.

Zgodnie z nowym brzmieniem zmienionej ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r., licencja doradcy restrukturyzacyjnego uprawnia do wykonywania wielu, także nowych, czynności:

  1. syndyka na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – nowe Prawo upadłościowe,
  2. nadzorcy i zarządcy na podstawie ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne,
  3. doradztwa restrukturyzacyjnego obejmującego udzielanie porad, opinii i wyjaśnień oraz świadczenia innych usług z zakresu restrukturyzacji i upadłości.

Zgodnie z art. 453 z dniem wejścia w życie ustawy osoby posiadające licencję syndyka, z mocy prawa stają się doradcami restrukturyzacyjnymi. Dotychczasowe zadanie syndyka zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym zostaje rozszerzone o wsparcie firm w przeprowadzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, którego celem jest uniknięcie ogłoszenia upadłości. Bez wątpienia jest to nowa jakość dla ponad 900-ciuset osób posiadających obecnie licencję syndyka.

Business consultingIstota przełomowej zmiany w prawie upadłościowym polega na tym, że doradca restrukturyzacyjny jest uprawniony do prowadzenia działalności komercyjnej. Zgodnie z zapisami ustawy może świadczyć usługi z zakresu doradztwa przy restrukturyzacji i upadłości przedsiębiorstw. Zmiana jest fundamentalna, gdyż uprzednio syndyk realizował zadania wyłącznie na zlecenie sądu. Zarówno funkcje syndyka, tymczasowego nadzorcy sądowego, nadzorcy sądowego jak i zarządcy były następstwem postanowienia sądu.

Licencja syndyka związana była z niepisaną umową z sądem, jego specyfiką działania, formami komunikowania i podejmowanymi wyłącznie jednostronnie decyzjami, których wyrazem były postanowienia sądu.

Aktualnie doradca restrukturyzacyjny staje do gry rynkowej. Ustawa akceptuje jego usługi doradczo-konsultingowe dla przedsiębiorców, którzy znajdą się w tarapatach. Polscy przedsiębiorcy od 25 lat korzystają z usług doradczych. Ich zakres jest stosunkowo szeroki, począwszy od doradztwa prawnego, podatkowego, w zakresie środków unijnych, pomocy publicznej, wycen, pozyskania inwestorów itd. Nie można dostrzec szerokiej oferty usług doradczych związanych z restrukturyzacją ,w tym finansową, organizacyjną, kadrową itd. Rynek wyznaczył pewien akceptowany poziom jakości świadczonych usług, wyrażony doświadczeniem zespołów doradców, referencjami, a przede wszystkim efektami prac.

Uzasadnionym jest podkreślenie, że na rynku zdecydowana większość usług doradczych świadczą firmy zatrudniające kilku lub nawet kilkudziesięciu doradców, którzy funkcjonują w formule spółek handlowych.
Nie dokonując oceny ich lista ograniczona do kilku w układzie alfabetycznym jest następująca: Accenture, Capgemini, DGA, E&Y, F5, KPMG, McKinsey, Polinwest, PWC i wiele innych. W większości są to podmioty z wieloletnim doświadczeniem, silną strukturą organizacyjno-techniczną oraz wykształconymi zasobami ludzkimi. Te podmioty wyznaczają jakość usług doradztwa restrukturyzacyjnego w Polsce.

III. Doświadczenie doradcy restrukturyzacyjnego

Art. 3 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego/uprzednio syndyka/, stawia wiele wymagań wobec osoby, która ubiega się o takową licencję. Zdolność do czynności prawnych, znajomość języka polskiego, nieposzlakowana opinia, niekaralność i dobry stan zdrowia – to wymogi upoważniające do pełnienia funkcji osoby zaufania publicznego. Wymogi merytoryczne to:

  1. ukończenie wyższych studiów i uzyskanie tytułu magistra,
  2. w okresie 15 lat przed złożeniem wniosku licencję doradcy restrukturyzacyjnego przez co najmniej 3 lata zarządzała majątkiem upadłego, przedsiębiorstwem lub jego wyodrębnioną częścią,
  3. złożyła z pozytywnym wynikiem egzamin przed Komisją Egzaminacyjną, powołaną przez Ministra Sprawiedliwości.

Ustawa opisująca nowe Prawo restrukturyzacyjne wprowadza w art. 440 ust. 3 zmianę w ustawie o licencji doradcy restrukturyzacyjnego dodatkowy wymóg ustawicznego kształcenia w celu podnoszenia kwalifikacji i umiejętności zawodowych przez doradcę restrukturyzacyjnego.

Uzasadnionym jest pytanie czy osoby spełniające ustawowe wymogi posiadać będą wystarczającą wiedzę, kompetencje i doświadczenie, aby profesjonalnie wykonywać czynności, o których mowa w poprzednim rozdziale.

lekarz firm (2)Z treści stawianych wymagań można wnioskować, że ustawodawca oczekuje, że doradca restrukturyzacyjny /a uprzednio syndyk/ posiada co najmniej 15-letnie doświadczenie zawodowe, świadczy o tym zapis „w okresie 15 lat przed złożeniem wniosku o licencję doradcy restrukturyzacyjnego”. Patrząc na zdających ostatnio egzaminy na licencję syndyka, część z kandydatów przed 15 laty raczej jeszcze nie pracowała . Jest to bardzo istotny problem w aspekcie bardzo odpowiedzialnych zadań, stawianych ustawą przed doradcami restrukturyzacyjnymi, a także w odniesieniu do poziomu usług doradztwa restrukturyzacyjnego występujących na rynku. W ich zakres wchodzi pełnienie funkcji wskazanych ustawą – nadzorcy i zarządcy, a także świadczenie profesjonalnych usług doradczych z zakresu restrukturyzacji i upadłości.

Pierwszymi doradcami restrukturyzacyjnymi z mocy prawa będą osoby posiadające uprawnienie syndyka. Ich doświadczenie wynika z dotychczas realizowanych zadań na zlecenie sądów, a także funkcji zawodowych pełnionych przed i w trakcie funkcjonowania w roli syndyka. Z tego względu warto odnieść się do statystyk upadłościowych. W uzasadnieniu do ustawy Prawo restrukturyzacyjne czytamy, że w 2012 r. na 4299 wniosków o ogłoszenie upadłości przedsiębiorców ogłoszono 730 upadłości obejmujących likwidację majątku i zaledwie 162 upadłości z możliwością zawarcia układu. W latach 2013 i 2014 liczby te kształtowały się następująco: 4634, 4546; 748, 747 oraz 178 i 124. Wynika z nich, że osoby posiadające licencję syndyka pełniły funkcję tymczasowego nadzorcy sądowego, którego zadaniem było przeanalizowanie sytuacji przedsiębiorstwa, likwidatora masy upadłości, celem zaspokojenia wierzycieli i zaledwie w kilkuset przypadkach były nadzorcami sądowymi nadzorującymi postępowanie układowe. Z punktu widzenia wymogów doradztwa restrukturyzacyjnego to niewielkie doświadczenie.

IV. Doradca restrukturyzacyjny – głosy w dyskusji

Ustawa Prawo restrukturyzacyjne wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Brak zatem jakichkolwiek doświadczeń funkcjonowania ustawy. Wraz z opublikowaniem ustawy pojawiły się pierwsze komentarze. Zdecydowana większość z nich jest pozytywna. Komentujący podkreślają możliwość „drugiej szansy” dla przedsiębiorców oraz kilka wariantów postępowań restrukturyzacyjnych. Najbardziej ciekawa i ostra dyskusja dotyczy doradcy restrukturyzacyjnego. Krzysztof Oppenheim na portalu www.biznestuba.pl stwierdza: „Przedsiębiorcy liczą na pomoc. Czeka ich rzeź.” W swojej wypowiedzi stwierdza, że cel ustawy jest szczytny: pomoc przedsiębiorcom w utrzymaniu się na rynku, przy grożącej im upadłości. Jego zdaniem, ze statystyk wynika, że do tej pory dzięki poprzedniej ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze wyszli obronną ręką, czyli przetrwało zaledwie ok. 1 % przedsiębiorców. Wg niego ustawa Prawo restrukturyzacyjne nie wesprze przedsiębiorców w tarapatach, gdyż:

  • doradcą restrukturyzacyjnym będzie syndyk, jego zdaniem laik w sprawach zmian w przedsiębiorstwie,
  • ustawa nie przewiduje prostych rozwiązań, które byłyby bardzo szybko wdrożone,
  • ustawa nie broni przedsiębiorcy przed bankowym tytułem egzekucyjnym, który, jego zdaniem, zniszczy każdą firmę,
  • w pracach nad ustawą nie brali udziału profesjonalni doradcy gospodarczy, stąd brak w niej rozwiązań istotnych dla procesów restrukturyzacyjnych

K. Oppenheim w wywiadzie dla portalu www.finanse.wp.pl stwierdza, że syndykom nie zależy na upadłości układowej i z przekorą cytuje słowa sędziego Cezarego Zalewskiego, że doradcami restrukturyzacyjnymi będą „najlepsi z najlepszych”, dlatego ten zawód będzie licencjonowany.

Inne stanowisko prezentuje adwokat Wojciech Piłat /www.prawo-upadłościowe.pl/, który dostrzega pewną sprzeczność w intencji ustawy, którą było wyraźne oddzielenie doradcy restrukturyzacyjnego od syndyka. Jednocześnie osoby posiadające obecnie licencję syndyka z mocy ustawy zostaną wkrótce doradcami restrukturyzacyjnymi. Nowe instytucje zostają obsadzone osobami kojarzonymi z poprzednimi rozwiązaniami prawnymi. Drugi cel ustawy, na który wskazuje adwokat W. Piłat to komercyjny charakter nowego zawodu. Trzeci cel to przekonanie przedsiębiorców do wykorzystania nadzoru sądu w procesach restrukturyzacyjnych. Autor zauważa, że w poprzednich latach postępowania naprawcze praktycznie w ogóle nie zafunkcjonowały mimo ustawowego wsparcia, postępowania układowe stanowiły kilkanaście procent, a upadłość likwidacyjna to biznesowe fiasko.

Adwokat W. Piłat podkreśla, że aby ustawa nie była martwa to do pełnienia swoich funkcji muszą być bardzo dobrze przygotowani doradcy restrukturyzacyjni, którzy mają poszerzać swoją wiedzę o zasady wprowadzania zmian w funkcjonujących firmach, pomoc publiczną, środki unijne itd. Jego zdaniem przyszłość ma wykonywanie czynności restrukturyzacyjnych przez specjalnie ku temu zawiązane spółki prawa handlowego.

W pełni podzielam stanowisko W. Piłata, że do pełnienia funkcji doradcy restrukturyzacyjnego winny być wybierane podmioty, w których kompetencja jest podzielona pomiędzy członków zespołu, a firma posiada potencjał do realizacji dużych projektów.

V. Promocja ustawy Prawo restrukturyzacyjne

Ustawa Prawo restrukturyzacyjne jest bardzo dobrym i długo oczekiwanym rozwiązaniem. Jej wdrożenie w życie powinno zmniejszyć liczbę upadających firm, poprawić zdecydowanie innowacyjność polskich przedsiębiorców i dać im możliwość „drugiej szansy”. Stanie się tak jeśli ustawa będzie żyła, co oznacza, że będą znali ją przedsiębiorcy, będzie na rynku funkcjonowało liczne grono profesjonalnych doradców i przede wszystkim sądy będą prowadzić postępowanie sprawnie i skutecznie. Ten cel można osiągnąć jeśli wiedza o ustawie zostanie upowszechniona we wszystkich środowiskach związanych z biznesem. Rolą instytucji zrzeszających przedsiębiorców winno być przybliżenie ustawy swoim członkom i nawiązanie współpracy z licencjonowanymi doradcami. Bardzo ważna jest zmiana podejścia do wykorzystania prawa w procesie ratowana firmy. Wiąże się to ze zmianą podejścia do osoby syndyka/doradcy. Pożądanym jest, aby te nowe rozwiązania były kojarzone z profesjonalną firmą zatrudniającą doradców restrukturyzacyjnych, którzy będą potrafili zdiagnozować sytuację w przedsiębiorstwie i zaproponować optymalny scenariusz restrukturyzacji, także z wykorzystaniem uchwalonej ustawy.


IMG_1650Andrzej Głowacki
Przewodniczący Rady Nadzorczej
DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
Prezes Zarządu DGA S.A.
Email: andrzej.glowacki@sanacjafirm.pl

 

Śpieszymy Tobie z pomocą! DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
DGA Centrum Sanacji Firm S.A.
ul.Towarowa 35, V piętro,
61-896 Poznań,
woj. wielkopolskie,
Tel. +48 61 643 51 00,
Kom.: +48 601 827 681,
E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl
Oddział DGA Centrum Sanacji Firm S.A. w Warszawie
Al. Jana Pawła II 12, VIII piętro,
00-124 Warszawa,
woj. małopolskie,
Tel. +48 61 643 51 00,
Kom.: +48 601 827 681,
E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl,
Oddział DGA Centrum Sanacji Firm S.A. w Katowicach
ul. Piotra Ściegiennego 3, Katowice Business Point,
40-114 Katowice,
woj. śląskie,
Tel. +48 61 643 51 00,
Kom.: +48 601 827 681,
E-mail: kontakt@sanacjafirm.pl